Η επανάληψη των ίδιων σχέσεων και η επιλογή συντρόφων με παρόμοια χαρακτηριστικά μπορεί να φαίνεται παράξενη, ειδικά όταν αυτές οι σχέσεις δεν οδηγούν πάντα στην ευτυχία και την ψυχική πληρότητα. Αντιθέτως, πολλές φορές μπορεί να είναι ακόμη και επιβλαβείς, προκαλώντας απογοήτευση και πόνο. Ωστόσο, αυτή η τάση είναι πολύ συχνή και έχει βαθιές ρίζες στις εμπειρίες που έχουμε αποκομίσει κατά την παιδική ηλικία και τις πρώιμες σχέσεις μας. Τότε είναι που ερχόμαστε σε επαφή με το τι είναι αγάπη, οικειότητα και ασφάλεια. Μαθαίνουμε τι σημαίνει «μαζί» και παίρνουμε σημαντικά μηνύματα για το τι είναι και πώς «λειτουργεί» μια σχέση. Παραδείγματα τέτοιων μηνυμάτων είναι το πώς συμπεριφερόμαστε σε μια σχέση- από το πώς δείχνουμε την αγάπη μας μέχρι το πώς επιλύουμε συγκρούσεις- τι είναι ανεκτό/αποδεκτό και τι όχι, πότε συμβιβαζόμαστε και πότε όχι, πώς διεκδικούμε, πώς αντιδρούμε όταν δεν παίρνουμε ό,τι ζητάμε, και γενικά τι είναι υγιές και τι όχι.

Η σχέση με τους γονείς μας: Πρώτες εμπειρίες, μεγάλες επιπτώσεις.

Οι πιο σημαντικές σχέσεις στη ζωή μας συνήθως αναπτύσσονται μέσα στην οικογένεια και ιδιαίτερα με τους γονείς ή/και τους κύριους φροντιστές μας. Οι πρώτες εμπειρίες αγάπης και φροντίδας ή απόρριψης και αδιαφορίας, δημιουργούν τα πρότυπα για το πώς αντιλαμβανόμαστε την οικειότητα και την εμπιστοσύνη. Αυτές οι εμπειρίες εσωτερικεύονται, και συχνά επαναλαμβάνονται στις ενήλικες σχέσεις μας. Αν για παράδειγμα, μεγαλώσαμε σε ένα περιβάλλον όπου η αγάπη ήταν ασταθής και εναλλασσόταν με συναισθηματική απομάκρυνση ή απόρριψη, θεωρούμε ότι αυτό είναι το φυσιολογικό και πιθανόν να αναπτύξουμε την τάση να επιλέγουμε συντρόφους που αναπαράγουν αυτή την αστάθεια. Ο φόβος εγκατάλειψης θα μας οδηγήσει να κάνουμε ό,τι περνάει από το χέρι μας για να μείνει κάποιος μαζί μας και να αναζητούμε την αποδοχή σε σχέσεις που δε μπορούν να μας την προσφέρουν σε μια ασυνείδητη προσπάθεια να «επανεκτελέσουμε» τη σχέση με τους γονείς ελπίζοντας σε διαφορετικό αποτέλεσμα.

Η δύναμη των ασυνείδητων επιλογών- Παραδείγματα

Η θεραπευτική εμπειρία έχει δείξει ότι η επιλογή συντρόφου δεν είναι και τόσο θέμα τύχης. Ή τουλάχιστον όχι ΜΟΝΟ θέμα τύχης. Μια ασυνείδητη διαδικασία ενεργοποιεί έναν αθέατο μηχανισμό που κρύβεται πίσω από την επιλογή εκείνου που επιθυμούμε για ταίρι μας. Αν λόγου χάρη είχαμε έναν πατέρα που ήταν συναισθηματικά απών, το πιθανότερο είναι ότι θα αντιμετωπίσουμε θέματα εμπιστοσύνης στις μετέπειτα σχέσεις μας. Αν έχουμε μεγαλώσει με έναν γονέα αυταρχικό ή/και κακοποιητικό είναι πολύ πιθανό να προσκολληθούμε σε έναν σύντροφο που μας κακοποιεί από την πεποίθηση ότι αυτό μας αξίζει. Με άλλα λόγια, ο λόγος που πολλές φορές συνεχίζουμε να επιλέγουμε τον ίδιο τύπο συντρόφου, παρά τις απογοητεύσεις και τη μη ικανοποίηση, μπορεί να σχετίζεται με την ανάγκη μας να αναπαράγουμε μια κατάσταση που μοιάζει οικεία ή μας τοποθετεί σε έναν ρόλο που μας είναι γνώριμος. Οι άνθρωποι έχουμε την τάση να αναζητούμε καταστάσεις που μας είναι οικείες, ακόμη κι αν αυτές συνδέονται με δύσκολα συναισθήματα. Στην ουσία, το ασυνείδητο μπορεί να επιλέξει αυτό που είναι οικείο, ακόμα κι αν δεν είναι το καλύτερο για εμάς. Αυτό συμβαίνει γιατί είναι προτιμότερο να γνωρίζουμε τι να περιμένουμε (ακόμα κι αν είναι πόνος) παρά να βγούμε έξω από τη ζώνη ασφαλείας μας και να αντιμετωπίσουμε το άγνωστο.

Σε ένα ακόμα παράδειγμα, αν έχουμε εξοικειωθεί με την παρεμβατικότητα μεγαλώνοντας σε μια υπερπροστατευτική και υπερβολικά παρεμβατική οικογένεια, είναι πιθανό να αναπτύξουμε ανάγκη για απομόνωση και απόσταση, την ανάγκη εξασφάλισης ενός προσωπικού χώρου στον οποίο αισθανόμαστε προστατευμένοι. Έτσι οι προσωπικές σχέσεις μας διέπονται από μια σύγκρουση λαχτάρας- αποφυγής και εγγύτητας- απόστασης και οι σύντροφοι που έλκουμε θα είναι πιθανόν άτομα που ανταποκρίνονται στη βασική μας ανάγκη που συνοψίζεται στη φράση: «πλησίασε γιατί νιώθω μόνος, αλλά μείνε μακριά γιατί φοβάμαι την εισβολή».

Σημαντικά βήματα για αλλαγή

Η κατανόηση των σχεσιακών μας μοτίβων είναι το πρώτο βήμα προς την αλλαγή. Αν αναγνωρίσουμε ότι επιλέγουμε συντρόφους με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά γιατί αυτά μας είναι με κάποιο τρόπο γνωστά ή μας εξυπηρετούν ασυνείδητες ανάγκες, μπορούμε να αρχίσουμε να εξερευνούμε και τους βαθύτερους λόγους που το κάνουμε. Η κατανόηση του γιατί επαναλαμβάνουμε τις ίδιες επιλογές στις σχέσεις μας μπορεί να μας βοηθήσει να επιλέξουμε συντρόφους που πραγματικά μας ταιριάζουν.

Ένα άλλο σημαντικό βήμα είναι να γνωρίσουμε καλύτερα τον εαυτό μας. Να κατανοήσουμε ποιοι είμαστε, ποιες είναι οι ανάγκες μας και τι σχέσεις χρειαζόμαστε. Στη συνέχεια, η θεραπεία ή η προσωπική ανάπτυξη μπορεί να μας βοηθήσει να διαπιστώσουμε πώς μπορούμε να αλλάξουμε τα κριτήριά μας και να επιλέξουμε πιο υγιείς σχέσεις. Η βοήθεια ενός κατάλληλα καταρτισμένου θεραπευτή μπορεί να είναι πολύτιμη. Η ψυχοθεραπεία είναι σημαντική για πολλούς λόγους, με έναν από τους πιο σημαντικούς να είναι ότι μας βοηθά να φτάσουμε σε επίπεδα του ψυχισμού που από μόνοι μας είναι δύσκολο να έχουμε πρόσβαση, στα οποία βρίσκονται απαντήσεις σε πολλά από τα ερωτήματα που σχετίζονται με την επανάληψη των ίδιων μοτίβων στις σχέσεις.

Είναι σημαντικό να συνειδητοποιήσουμε ότι το να αναζητήσουμε υγιείς σχέσεις είναι μια διαδικασία που απαιτεί χρόνο, υπομονή και ειλικρίνεια απέναντι στον εαυτό μας. Η αγάπη που μας αξίζει μπορεί να είναι εκεί και να χρειάζεται απλά να την αναγνωρίσουμε.